Waarom is de ene parkbank bijna altijd bezet, terwijl een andere bank op enkele tientallen meters afstand nauwelijks wordt gebruikt? Dat ligt lang niet altijd aan het model. De plaatsing, het uitzicht, de bereikbaarheid, zon en schaduw en de opstelling ten opzichte van andere zitplaatsen hebben grote invloed op het gebruik.

Onderzoekers als William H. Whyte en Jan Gehl observeerden jarenlang hoe mensen pleinen, parken, straten en andere openbare ruimtes werkelijk gebruiken. Hun belangrijkste les is nog altijd actueel: begin niet met het kiezen van een bank, maar onderzoek eerst wat mensen op die plek moeten kunnen doen.

Moeten zij uitrusten tijdens een wandeling, toezicht houden op spelende kinderen, wachten, lunchen, werken of andere mensen ontmoeten? Pas wanneer die functie duidelijk is, kunt u bepalen waar een parkbank of picknickset het meeste waarde toevoegt.

In het kort

Bepaal eerst wie de gebruikers zijn en waarvoor zij de zitplaats nodig hebben.
Plaats banken bij voorkeur waar iets te zien is, zonder belangrijke looproutes te blokkeren.
Bied waar mogelijk keuze tussen zon, schaduw, rust, activiteit en verschillende zitrichtingen.
Gebruik parkbanken voor rusten, wachten, kijken en korter verblijf.
Kies een picknickset wanneer eten, werken, spelen of gezamenlijk verblijf centraal staat.
Plaats banken tegenover elkaar of onder een hoek wanneer u ontmoeting wilt stimuleren.
Houd rekening met bereikbaarheid, arm- en rugleuningen en ruimte voor rolstoelgebruikers.
Kies materiaal en verankering op basis van omgeving, gebruiksintensiteit en onderhoud.
Observeer een locatie op meerdere momenten voordat de definitieve plaatsing wordt bepaald.

Wat zegt onderzoek over het gebruik van openbare ruimtes?

De Amerikaanse onderzoeker William H. Whyte begon eind jaren zestig met het observeren en filmen van pleinen en verblijfsruimtes in New York. De bevindingen uit dit zogenoemde Street Life Project verschenen in 1980 in het boek en de film The Social Life of Small Urban Spaces.

Whyte keek niet alleen naar hoe een plein was ontworpen, maar vooral naar wat mensen er werkelijk deden. Waar gingen zij zitten? Welke routes gebruikten zij? Waar bleven zij langer? Welke plekken werden vermeden?

Ook de Deense architect en stedenbouwkundige Jan Gehl onderzocht de wisselwerking tussen de inrichting van de openbare ruimte en menselijk gedrag. In zijn werk maakt hij onderscheid tussen noodzakelijke activiteiten, zoals ergens naartoe lopen, en vrijwillige activiteiten, zoals zitten, kijken en verblijven. Juist die vrijwillige activiteiten nemen toe wanneer een omgeving comfortabel en aantrekkelijk is.

Deze onderzoeken leveren geen universele formule op waarmee iedere bank automatisch goed staat. Ze bieden wel bruikbare ontwerpprincipes voor gemeenten, scholen, zorginstellingen, bedrijven, woningcorporaties en recreatiebedrijven.

Begin met de functie van de zitplaats

De eerste vraag is niet: welk model parkbank past hier?

De eerste vraag is: wat moeten mensen hier kunnen doen?

Een zitplaats langs een wandelroute heeft een andere functie dan een bank langs een speelplaats. Op een bedrijfsterrein willen medewerkers misschien buiten lunchen. Bij een zorginstelling zijn bereikbaarheid, ondersteuning en rust belangrijk. Op een schoolplein kan juist behoefte bestaan aan gezamenlijk zitten, praten en werken.

Bepaal daarom vooraf welke functie centraal staat:

uitrusten tijdens een wandelroute;
wachten of kort verblijven;
kijken naar groen, water, spel of sport;
toezicht houden op kinderen;
elkaar ontmoeten en praten;
buiten eten of drinken;
werken, lezen of een spel spelen;
een toegankelijke rustplek aanbieden aan ouderen en mensen met een beperkte mobiliteit.

Deze functie bepaalt vervolgens het type zitmeubilair, de opstelling, de oriëntatie en de benodigde voorzieningen eromheen.

Mensen zitten graag waar iets te zien is

Een parkbank hoeft niet midden in de drukte te staan, maar een aantrekkelijk uitzicht helpt wel. Mensen kijken graag naar wandelaars, spelende kinderen, groen, water, sport, verkeer op afstand of andere activiteiten in de omgeving.

Dit wordt ook wel people watching genoemd. Mensen hoeven daarbij niet rechtstreeks met anderen in gesprek te gaan. Alleen het kunnen volgen van wat er om hen heen gebeurt, kan een reden zijn om ergens te blijven zitten.

Ga daarom vóór de plaatsing letterlijk op de toekomstige plek zitten en kijk om u heen:

Wat ziet een gebruiker vanaf de bank?
Is het uitzicht aantrekkelijk?
Is er voldoende overzicht?
Kijkt de gebruiker naar activiteit of naar een blinde gevel?
Staat de bank op een prettige afstand van de looproute?
Voelt de plek veilig en sociaal controleerbaar?

Een bank langs een wandelpad, speelplaats, sportveld of levendig plein kan goed functioneren omdat er iets te zien is. Voorkom tegelijkertijd dat de bank zelf een obstakel in de belangrijkste looproute wordt.

Parkbank Bonn is niet alleen in Nederland populair, hier 2 van deze fraaie en voordelige parkbanken afgebeeld aan de Moesel

Onze Parkbank Bonn is niet alleen in Nederland populair. Wij hebben hier twee van deze fraaie en voordelige parkbanken geplaatst aan de Moesel.

kunststof picknickset Roma ingezet als boombank

Kunststof picknicksets Roma sand beige geplaatst in prachtige parkomgeving en ingezet als boombank.

Parkbank Tauri met ingekorte bankvoeten. Gecoat in ral 9005

Onze Parkbank Tauri met ingekorte bankvoeten. Gecoat in RAL-kleur 9005 en geplaatst aan het water.

Waarom de rand van een ruimte vaak aantrekkelijk is

Mensen kiezen binnen grote open ruimtes vaak niet willekeurig een zitplaats. Een positie aan de rand kan beschutting en overzicht combineren.

Denk aan een bank langs:

een groenstrook;
een gevel of lage muur;
de buitenzijde van een plein;
een wandelroute;
de rand van een speel- of sportterrein;
een plantvak of bomenrij.

Vanuit de rand kan een gebruiker de ruimte overzien zonder zich midden in de beweging te bevinden. Dat kan prettiger aanvoelen dan een volledig vrijstaande bank midden op een groot, open plein.

Dit betekent niet dat iedere parkbank tegen een gevel of heg moet staan. Het laat vooral zien dat ook enkele meters verschil de gebruikservaring kunnen veranderen.

Moet een parkbank in de zon of in de schaduw staan?

Er bestaat geen antwoord dat gedurende het hele jaar en op ieder moment van de dag goed is.

Op een koele voorjaarsdag kan een zonnige bank aantrekkelijk zijn. Tijdens een warme zomermiddag hebben gebruikers eerder behoefte aan schaduw. Ook wind, regen, beschutting, bomen, gebouwen en het tijdstip van de dag beïnvloeden het comfort.

Bied daarom waar mogelijk keuze:

een zitplaats in de ochtendzon;
een schaduwrijke plek voor warme dagen;
een beschutte bank tegen de overheersende windrichting;
een rustige plek buiten de drukte;
een bank bij een levendiger deel van het terrein.

Let bij schaduw van bomen ook op bladval, vogelpoep, wortelgroei en druipwater. Een boom kan voor prettige natuurlijke schaduw zorgen, maar brengt ook extra beheer en onderhoud met zich mee.

Onze betonnen zitelementen, de reuzen smartie in de kleur grijs.

Betonnen zitelementen als brandveilige zitoplossing bij woongebouwen

De organisch gevormde Stool zitelementen creëren een comfortabele en duurzame ontmoetingsplek op het vernieuwde schoolplein in Gouda.

Parkbank of picknickset: wat past bij het gebruik?

Parkbanken en picknicksets vallen beide onder parkmeubilair, maar ondersteunen verschillende activiteiten.

Wanneer kiest u een parkbank?

Een parkbank is laagdrempelig. Een gebruiker kan plaatsnemen zonder de bedoeling lang te blijven. Mensen zitten meestal naast elkaar en direct oogcontact is niet noodzakelijk.

Een parkbank is daarom geschikt voor:

rusten tijdens een wandeling;
wachten;
kijken naar de omgeving;
toezicht houden op kinderen;
kort overleg;
rustig lezen;
plaatsing langs een route of bij een uitzichtpunt.

Binnen het assortiment zijn onder andere parkbanken van hout en staal, kunststof parkbanken en betonnen parkbanken verkrijgbaar.

Parkbank model One is ontworpen voor comfort, stabiliteit en een lange levensduur in iedere buitenomgeving.

Wanneer kiest u een picknickset?

Een tafel verandert de gebruiksmogelijkheden. Aan een picknickset kunnen mensen eten, drinken, schrijven, werken, overleggen en spelletjes spelen. Gebruikers kunnen bovendien tegenover elkaar zitten, waardoor gezamenlijk verblijf vanzelfsprekender wordt.

Een picknickset past daardoor goed bij:

schoolpleinen;
campings en recreatieterreinen;
bedrijfstuinen;
zorginstellingen;
parken;
sportaccommodaties;
buitenwerkplekken;
lunch- en ontmoetingsplaatsen.

Bekijk hiervoor de picknicksets van hout, staal en beton en de kunststof picknicksets.

De keuze hoeft niet altijd óf een bank óf een picknickset te zijn. Een combinatie biedt verschillende gebruikers en activiteiten meer mogelijkheden.

Picknickset model Versilia van beton met houten blad en zittingen.

De opstelling bepaalt hoeveel contact mogelijk is

Dezelfde parkbanken kunnen door een andere opstelling een totaal andere verblijfsruimte vormen.

Banken naast elkaar

Banken die naast elkaar staan en dezelfde kant op kijken zijn geschikt wanneer het uitzicht centraal staat. Denk aan een sportveld, speelplaats, waterpartij of landschap.

Banken tegenover elkaar

Banken tegenover elkaar maken oogcontact en gesprekken gemakkelijker. Houd wel voldoende tussenruimte en voorkom dat gebruikers het gevoel krijgen te dicht op elkaar te zitten.

Banken onder een hoek

Een hoekopstelling maakt contact mogelijk zonder dat gebruikers elkaar voortdurend recht aankijken. Dit kan prettig zijn op pleinen, schoolterreinen, bedrijfslocaties en bij zorginstellingen.

Picknicksets voor gezamenlijk gebruik

Wanneer eten, werken of groepsactiviteiten centraal staan, biedt een picknickset meestal een logischere opstelling dan meerdere losse banken.

Stem de opstelling daarom af op het gewenste gedrag:

Kijken en uitrusten: richt banken op het interessante deel van de omgeving.
Ontmoeten en praten: plaats zitmogelijkheden tegenover elkaar of onder een hoek.
Eten, werken of spelen: plaats een picknickset met voldoende vrije ruimte eromheen.
Rust en privacy: kies een stillere positie buiten de hoofdroute, maar behoud voldoende overzicht en sociale veiligheid.

Observeer de locatie voordat u bestelt

Een eenvoudige locatieobservatie kan verkeerde plaatsing en onnodige kosten voorkomen. Bekijk de buitenruimte bij voorkeur op verschillende dagen en tijdstippen.

Let daarbij op:

Waar lopen mensen nu?
Waar blijven zij staan of wachten?
Waar ontstaan gesprekken?
Welke informele zitplekken worden al gebruikt?
Waar zoeken mensen zon of juist schaduw?
Waar wachten ouders of begeleiders?
Waar eten medewerkers of leerlingen buiten?
Waar hebben wandelaars behoefte aan een rustpunt?
Welke plekken blijven leeg en wat kan daarvan de oorzaak zijn?
Welke routes moeten altijd volledig vrij blijven?

Noteer niet alleen hoeveel mensen er zijn, maar ook wat zij doen en hoelang zij blijven. Een korte observatie tijdens één rustig moment geeft mogelijk een verkeerd beeld. Een schoolplein, park of bedrijfsterrein kan gedurende de dag sterk van karakter veranderen.

Een praktische aanpak is om eerst tijdelijk met bestaande of verplaatsbare zitmogelijkheden te testen. Observeer vervolgens welke plaatsen goed werken voordat definitieve funderingen of verankeringen worden aangebracht.

Toegankelijkheid en comfort horen bij de plaatsingskeuze

Niet iedere gebruiker kan even gemakkelijk gaan zitten en opstaan. Voor ouderen en mensen met een beperkte mobiliteit kunnen een geschikte zithoogte, een rugleuning en armleuningen veel verschil maken.

Let daarnaast op:

een vlakke en stabiele ondergrond;
een drempelvrije bereikbare route;
voldoende manoeuvreerruimte rond de zitplaats;
ruimte naast de bank voor een rolstoel, rollator of kinderwagen;
een bank die niet in de vrije doorgang staat;
voldoende contrast en herkenbaarheid voor slechtziende gebruikers;
afwatering, zodat rond de bank geen plassen ontstaan;
een comfortabele instap zonder obstakels aan de voorzijde.

Niet iedere bank binnen een terrein hoeft hetzelfde te zijn. Variatie in zithoogte, armleuningen, rugleuningen en type zitmeubilair kan een buitenruimte voor meer mensen bruikbaar maken. Controleer bij projecten altijd de toepasselijke toegankelijkheidseisen en projectspecificaties.

Denk ook aan beheer, veiligheid en verankering

Een aantrekkelijke zitplaats moet ook praktisch te beheren zijn. Controleer daarom vóór de definitieve plaatsing:

of reiniging en onderhoud mogelijk blijven;
of maai- en veegmachines voldoende ruimte hebben;
of afvalbakken nodig zijn;
of de zitplaats buiten rijroutes en aanrijzones staat;
of verankering noodzakelijk is tegen verplaatsing of vandalisme;
of onder en rondom de bank voldoende afwatering aanwezig is;
of toezicht en verlichting passend zijn;
of de positie geen vlucht- of hulpverleningsroute blokkeert.

Bij intensief gebruikte locaties kan een robuuste, verankerde uitvoering verstandig zijn. Op een beschutte locatie met gecontroleerd gebruik kan soms een andere oplossing volstaan.

Het materiaal volgt uit locatie en gebruik

Pas nadat functie en locatie duidelijk zijn, komt de materiaalkeuze aan bod. Parkbanken en picknicksets zijn verkrijgbaar in onder meer hout, staal, RVS, beton, gerecyclede kunststof en combinaties daarvan.

Belangrijke afwegingen zijn:

gebruiksintensiteit;
gewenste uitstraling;
vandalismegevoeligheid;
onderhoudsfrequentie;
verwachte levensduur;
weersbelasting;
mogelijkheid tot reparatie;
aanschaf- én beheerkosten.

Kijk daarom niet uitsluitend naar de aanschafprijs. In ons kennisartikel over de Total Cost of Ownership van hout, staal en gerecyclede kunststof leest u hoe onderhoud en levensduur de totale kosten beïnvloeden.

Parkbanken en picknicksets in kustgebieden

Aan de Nederlandse en Belgische kust krijgt parkmeubilair te maken met zout, vocht, wind, zand en UV-belasting. Hierdoor kan een uitvoering die landinwaarts goed functioneert, vlak bij zee extra bescherming of een andere materiaalkeuze nodig hebben.

Denk bijvoorbeeld aan de kwaliteit van RVS, het verzinken en coaten van staal, bevestigingsmaterialen, beschadigingen aan coatings en de onderhoudsfrequentie.

Meer hierover leest u in ons kennisartikel over parkmeubilair in kustgebieden.

Deze Kunststof Parkbank Knokke in sand-beige uitvoering vormt een stijlvolle toevoeging aan elke buitenlocatie, van moderne stadsparken tot natuurlijke kustgebieden.

Bankjes bij appartementen en andere woongebouwen

Een bankje bij een woongebouw kan ontmoeting tussen bewoners stimuleren. De exacte positie vraagt echter extra aandacht.

Bij plaatsing op of nabij een galerij, in een gemeenschappelijke verkeersruimte of bij een vluchtroute kunnen onder meer vrije doorgang, brandveiligheid en materiaalgebruik een rol spelen. Een gezellige ontmoetingsplek mag de veilige toegankelijkheid van het gebouw niet belemmeren.

Lees daarom ook: Brandveilige bankjes en parkbanken bij woongebouwen: wat zegt het Bbl?.

Praktische checklist voor het plaatsen van parkbanken

Gebruik vóór de bestelling en plaatsing deze checklist:

Wie zijn de belangrijkste gebruikers?
Moeten zij rusten, kijken, wachten, praten, lunchen of werken?
Waar lopen en verblijven mensen nu al?
Wat ziet iemand vanaf de zitplaats?
Staat de bank buiten de vrije loop-, rij- en vluchtroutes?
Is er keuze tussen zon, schaduw, rust en activiteit?
Past een parkbank, picknickset of combinatie het beste?
Stimuleert de opstelling het gewenste gebruik?
Is de zitplaats bereikbaar voor mensen met een beperkte mobiliteit?
Zijn rug- en armleuningen gewenst?
Is ruimte voorzien voor een rolstoel, rollator of kinderwagen?
Past het materiaal bij klimaat, gebruik en onderhoud?
Is verankering noodzakelijk?
Kan de omgeving gemakkelijk worden gereinigd en onderhouden?
Is de locatie op meerdere momenten van de dag geobserveerd?

Conclusie: plaats geen bank waar toevallig ruimte over is

Een goede parkbank begint niet bij het product, maar bij het gebruik van de locatie.

Kijk wie er komen, welke routes zij volgen en wat zij op de plek moeten kunnen doen. Onderzoek het uitzicht, de verhouding tussen rust en activiteit, de aanwezigheid van zon en schaduw en de bereikbaarheid voor verschillende gebruikers.

Kies daarna het juiste type zitmeubilair, de opstelling, het materiaal en de wijze van verankering.

Dat is de belangrijkste les uit tientallen jaren onderzoek naar openbare ruimtes: ontwerp niet alleen een plek waar mensen kúnnen zitten, maar een plek waar mensen daadwerkelijk wíllen zitten.

Bekijk het volledige assortiment parkmeubilair, parkbanken en picknicksets of neem contact met ons op voor advies over een passende inrichting van uw buitenruimte.

Veelgestelde vragen over het plaatsen van parkbanken en picknicksets

Waar kunt u een parkbank het beste plaatsen?

Plaats een parkbank op een goed bereikbare plek met een aantrekkelijk uitzicht of zicht op activiteit. Houd voldoende afstand tot drukke looproutes en controleer zon, schaduw, wind, afwatering en sociale veiligheid.

Moet een parkbank in de zon of in de schaduw staan?

Dat hangt af van seizoen, tijdstip en gebruikers. Bied bij voorkeur verschillende mogelijkheden. Een zonnige bank kan in het voorjaar aantrekkelijk zijn, terwijl gebruikers tijdens warme zomerdagen eerder schaduw zoeken.

Welke kant moet een parkbank op staan?

Richt de bank op het belangrijkste uitzicht of de activiteit die gebruikers willen volgen. Denk aan groen, water, een speelplaats, sportveld of wandelroute. Controleer ook de stand van de zon en de overheersende windrichting.

Hoeveel ruimte moet rond een parkbank vrij blijven?

Daarvoor bestaat geen enkele maat die voor iedere situatie geldt. Zorg in ieder geval voor een vrije looproute, ruimte voor onderhoud en voldoende plaats voor rolstoelgebruikers, rollators en kinderwagens. Volg de toepasselijke toegankelijkheidseisen en projectspecificaties.

Hoeveel parkbanken zijn op een locatie nodig?

Dat hangt af van het aantal gebruikers, de omvang van het terrein, de looproutes en de gewenste verblijfsduur. Observeer eerst het huidige gebruik. Enkele goed geplaatste banken kunnen meer waarde hebben dan een groot aantal banken op onlogische plaatsen.

Wat is beter: een parkbank of een picknickset?

Een parkbank is geschikt voor rusten, wachten en kijken. Een picknickset ondersteunt daarnaast eten, werken, spelen en gezamenlijk verblijf. Op grotere locaties kan een combinatie de beste oplossing zijn.

Kunnen parkbanken ontmoeting stimuleren?

Ja. Vooral de opstelling is belangrijk. Banken die tegenover elkaar of onder een hoek staan maken oogcontact en gesprekken gemakkelijker. Banken die dezelfde kant op kijken zijn juist geschikt wanneer een uitzicht of activiteit centraal staat.

Welke parkbank is geschikt voor ouderen?

Een uitvoering met een comfortabele zithoogte, rugleuning en goed bruikbare armleuningen helpt bij het zitten en opstaan. Ook een vlakke bereikbare ondergrond en voldoende ruimte rond de bank zijn belangrijk.

Moet een parkbank worden verankerd?

Verankering is vaak verstandig in openbare ruimtes, op drukke locaties en waar risico bestaat op verplaatsing, diefstal of vandalisme. De geschikte verankering hangt af van het model en de ondergrond.

Welk materiaal is geschikt voor een onderhoudsarme parkbank?

Gerecyclede kunststof, verzinkt en gecoat staal, RVS en beton kunnen onderhoudsarme opties zijn. De beste keuze hangt af van de locatie, gebruiksintensiteit, gewenste uitstraling en omstandigheden zoals zoutbelasting aan de kust.

Mag een parkbank bij een woongebouw worden geplaatst?

Dat moet per locatie worden beoordeeld. Vrije doorgang, vluchtroutes, brandveiligheid en materiaalgebruik kunnen relevant zijn, vooral op galerijen en in gemeenschappelijke verkeersruimtes.

Bronnen en verdere verdieping

William H. Whyte, The Social Life of Small Urban Spaces (1980). Het onderzoek is gebaseerd op observaties en filmopnamen van openbare verblijfsruimtes in New York.
Jan Gehl, Life Between Buildings: Using Public Space. Dit werk behandelt de wisselwerking tussen de fysieke omgeving en noodzakelijke, vrijwillige en sociale activiteiten.
Project for Public Spaces, A Primer on Seating. Praktische ontwerpprincipes voor de positie en functie van zitplaatsen.
Gehl, Public Space Public Life Toolkit. Methoden voor het observeren en in kaart brengen van gedrag in openbare ruimtes.

De beschreven inzichten zijn ontwerpprincipes en geen vaste wettelijke plaatsingsvoorschriften. Het gebruik van een buitenruimte blijft afhankelijk van de locatie, gebruikersgroep, inrichting en het moment van observatie.

Geschreven door Délana Bergs

Marketing & Sales | SKWshop

Kennispagina

Waar plaatst u een parkbank of picknickset? Praktische lessen uit onderzoek